Waarom koeling nu echt in het warmtebeleid en de netplannen moet

Waarom de NVDE nu aan de bel trekt

De Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) reageert op het rapport De groeiende vraag naar koeling van onderzoeksbureau Common Futures. Daaruit blijkt dat binnen de energietransitie nog sterk de nadruk ligt op het verwarmen van gebouwen in de winter. De groeiende behoefte aan verkoeling in de zomer blijft grotendeels buiten beeld. Die koelvraag neemt ondertussen snel toe. Common Futures schat dat momenteel 20 tot 28 procent van de woningen over een airco beschikt. Bij voortzetting van de huidige groei kan dat aandeel volgens een eerdere raming van TNO in 2030 uitkomen op 44 tot 56 procent.

De verschillen binnen Nederland zijn groot. In Limburg beschikt inmiddels naar schatting circa 40 procent van de woningen over airconditioning, tegenover 18 procent in Noord-Holland en 12 procent in Friesland. Ook woningbezit speelt een rol: koopwoningen met zonnepanelen hebben volgens het rapport veel vaker een airco dan koopwoningen zonder zonnepanelen. Wie zonnepanelen heeft, is eerder geneigd te koelen omdat de stroom overdag deels zelf wordt opgewekt.

Koelvraag veroorzaakt een nieuwe elektriciteitspiek

De snelle opmars van airconditioning heeft direct gevolgen voor het elektriciteitsnet. Bij een gemiddeld elektrisch vermogen van 1,5 kilowatt per airco staat in Nederlandse woningen nu naar schatting ongeveer 3,3 gigawatt aan vermogen opgesteld. Dat kan richting 2030 minstens verdubbelen. Tijdens drie zeer warme dagen rond de jaarwisseling van juni naar juli 2025 lag de landelijke elektriciteitsvraag in de vroege avond ongeveer 1,8 gigawatt hoger dan op vergelijkbare werkdagen met gematigd zomerweer.

De onderzoekers zien hierin een duidelijk koelprofiel. Ze benadrukken wel dat de piek niet alleen door airco’s in woningen hoeft te zijn veroorzaakt: ook de koelvraag van kantoren, winkels en koelhuizen kan eraan hebben bijgedragen. De hittepiek tilde de nationale elektriciteitsvraag op tot 15,8 gigawatt. Dat is hoger dan de vraag op veel reguliere werkdagen. Voor huiseigenaren betekent dit: elke airco die onnodig hard draait, draagt bij aan die gezamenlijke piek.

Een airco is meer dan koeling alleen

Een vaste airco is eigenlijk een lucht-lucht-warmtepomp. Hij kan koelen én verwarmen. In de zomer haalt hij warmte uit de lucht in je woning en geeft die af aan de buitenlucht. In de winter draai je dat om: dan haalt de airco warmte uit de buitenlucht en gebruikt die om de lucht in je woning mee te verwarmen. De buitenunit haalt de warmte uit de buitenlucht en geeft die af aan het koudemiddel. Dat loopt via leidingen naar de binnenunit, die vervolgens de lucht in de kamer opwarmt.

Met een binnenunit verwarm of koel je één ruimte. Wil je meerdere ruimtes aanpakken, dan heb je per ruimte een binnenunit nodig. Een airco verbruikt stroom, maar maakt vooral gebruik van warmte uit de buitenlucht. Daardoor is hij relatief energiezuinig vergeleken met bijvoorbeeld infraroodpanelen of elektrische kachels. Toch blijft het advies: gebruik koeling alleen als het echt nodig is. Kijk eerst naar zonwering, slim luchten, goede isolatie en een groene omgeving. Meer over de afweging tussen koelen en ventileren lees je in onze uitleg over airco installatie in Amsterdam of vakkundige plaatsing in Almere .

Slim koelen: eerst passief, dan pas actief

De kern van het NVDE-pleidooi is dat natuurlijke en passieve koeling voorop moet staan. Warmte die niet binnenkomt, hoef je ook niet weg te koelen. Zonwering, goede isolatie en slim luchten houden al een hoop warmte buiten. Een ventilator geeft daarna verkoeling en verbruikt veel minder energie dan een airco. Pas als dat niet voldoende is, komt een airco in beeld.

Kies dan bij voorkeur een split-model met een binnen- én buitenunit en propaan (R290) als koudemiddel. R290 is een natuurlijk koudemiddel met een zeer laag klimaatopwarmend effect. Zet de airco hooguit een paar graden lager dan de buitentemperatuur en gebruik hem alleen als het echt nodig is. Heb je een oude of kapotte split-airco? Laat die altijd verwijderen door een monteur met het juiste diploma, zodat het schadelijke koudemiddel niet vrijkomt. Voor lokaal advies over een geschikte installatie kun je terecht bij onze pagina over airco installatie in Utrecht of airco installatie in Rotterdam .

Waarom een mobiele airco meestal geen goed idee is

De cijfers over airco’s zijn onvolledig, onder meer doordat betrouwbare gegevens over mobiele airconditioners ontbreken. Toch is het advies duidelijk: koop het liefst geen mobiele airco. Je gebruikt hem vooral op heel warme dagen, maar juist dan helpt hij nauwelijks om de temperatuur omlaag te brengen. Tegelijk is het energieverbruik heel erg hoog. Een mobiele airco verbruikt tot 20 keer meer stroom dan een ventilator.

Daarnaast bevatten airco’s koudemiddel waarvan gemiddeld een paar procent weglekt. Dat zijn vaak schadelijke broeikasgassen met een grote klimaatimpact. Wie toch wil koelen, kan beter investeren in een vaste split-airco met R290 en die combineren met passieve maatregelen. Zo beperk je zowel je eigen energierekening als de druk op het elektriciteitsnet tijdens hittegolven.